„Kupno oraz sprzedaż domen internetowych – zajrzyj, na pewno znajdziesz coś dla siebie!”, „W naszej ofercie znajdują się wyłącznie prestiżowe domeny narodowe”, „Posiadasz ciekawą domenę na sprzedaż, skontaktuj się z nami, być może będziemy zainteresowani zakupem”, „Domena nie była jeszcze używana, idealna na sklep”. To tylko niektóre przykłady sformułowań odnoszących się do nazw domen internetowych, używanych przez podmioty związane ze sprzedażą czy też dzierżawą domen.

Domeny są traktowane jak towar, a co za tym idzie, podejmowane są coraz bardziej urozmaicone próby uzyskania korzyści finansowych związanych z przeniesieniem praw do domeny. Warto więc przyjrzeć się bliżej działaniom związanym ze zbywaniem nazw domeny w domenie .pl.

Wirtualny obrót

Oprócz najprostszych form „obrotu domenami”, takich jak aukcje czy oferty sprzedaży pojedynczych domen czy zamieszczanie ofert w serwisie aukcyjnym Allegro.pl (w serwisie tym znajduje się osobna kategoria towarów – Komputery/Internet/Domeny/Krajowe), coraz popularniejsze stają się formy pośredniczenia pomiędzy stronami zainteresowanymi sprzedażą domen, skupywaniem pojedynczych domen w celu dalszego oferowania ich we własnych, bardziej złożonych serwisach, a nawet formy, które wyraźnie wskazują na wykonywanie przez prowadzących w sposób zorganizowany i ciągły zarobkowej działalności handlowej. Jest to forma przypominająca sklep internetowy, a zatem dająca możliwość zawierania transakcji handlowych, prowadzona za pośrednictwem Internetu, umożliwiająca przeglądanie, wybór i nabywanie towarów. Próby handlowania domenami w realiach e-commerce uwidaczniają się w kopiowaniu znanych i sprawdzonych rozwiązań charakterystycznych dla bardziej złożonych i zorganizowanych form obrotu dobrami w Internecie.

Domeny oferowane w sklepach internetowych niczym towary są dzielone na kategorie w różny sposób: stosownie do ceny, liczby znaków składających się na nazwę domeny, dziedziny aktywności, do której odnosi się wyraz/wyrazy składające się na nazwę domeny (np. gospodarka, sport, kultura itp.), etc. Przy każdej nazwie domeny umieszczane są: jej cena, graficzne przedstawienie stylizowane na zdjęcia znajdujące się obok towarów czy opisy uwypuklające zalety danej nazwy domeny, co w widoku ogólnym wyraźnie przypomina typowy sklep internetowy. Po dokonaniu wyboru można dodać domenę do koszyka, zapłacić i stać się jej właścicielem. Czy na pewno?

Z prawnego punktu widzenia ta ostatnia kwestia wydaje się nie do przyjęcia. Informacje zawarte na licznych aukcjach czy w sklepach internetowych z domenami wyraźnie wskazują na intencje zawarcia umowy sprzedaży, których przedmiotem są domeny internetowe, o czym świadczą używane np. w regulaminach takich sklepów i serwisów aukcyjnych określenia, takie jak: „Wystawiający oświadcza, że jest pełnoprawnym właścicielem domen i może nimi dowolnie dysponować”, „Oferowane domeny sprzedawane są na podstawie pisemnej umowy, gdzie stronami są wystawiający i kupujący”, a nawet: „Sprzedawane za pośrednictwem serwisu domeny muszą być własnością osoby sprzedającej, w innym wypadku administrator serwisu może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania karnego”.

Charakter umowy

Stosownie do art. 535 ustawy z 23 kwietnia 1964 roku Kodeks Cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 63) przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Warto jednak zwrócić uwagę na art. 555 kodeksu cywilnego, który stanowi, że przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży praw.

Definicja kodeksowa odnosi się do rzeczy, a rzeczy zostały zdefiniowane w Kodeksie Cywilnym w art. 45 jako przedmioty materialne. Domena internetowa to część adresu internetowego, składająca się z liter znajdujących się po prawej stronie ostatniej kropki. Przedmiotem „sprzedaży” w omawianych w niniejszym artykule sklepach internetowych oraz aukcjach nie są w rzeczywistości domeny, lecz nazwy domeny, tj. część adresu internetowego znajdująca się po lewej stronie ostatniej kropki – aż do kolejnej kropki po lewej stronie lub znaku „//”. Zatem oferta taka jak np. „Mam do sprzedania polską domenę” odnosi się do nazwy domeny z zakończeniem „.pl”, a nie do domeny „.pl”. Dla uproszczenia jednak w artykule określenia „domena” i „nazwa domeny” używane są zamiennie.

Bezdyskusyjne jest to, że domeny internetowej nie można uznać za przedmiot materialny. Dodatkowo należy wskazać, że prawa wynikające z rejestracji domeny mają charakter względny, a dokonujący na swoją rzecz rejestracji nie korzysta z ochrony charakterystycznej dla bezwzględnych praw podmiotowych, ponieważ polski ustawodawca nie ustanowił praw do domeny internetowej jako nowego typu bezwzględnych praw podmiotowych. Zatem art. 555 kodeksu cywilnego nie będzie miał zastosowania do prawa do domeny jako bezwzględnego prawa podmiotowego.

Warto zwrócić uwagę na okoliczności, w których dany ciąg znaków zyskuje status domeny internetowej. Możliwość taką zapewnia zawarcie umowy z podmiotem wykonującym usługę rejestracji i utrzymywania nazw domen, co wynika z uwarunkowań technicznych Internetu. Zatem prawa (i obowiązki) podmiotu rejestrującego domenę na swą rzecz (dalej: abonent) nabywane są podczas zawarcia umowy z podmiotem wykonującym rejestrację i utrzymywanie nazw domen (dalej: rejestr). Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że prawa i obowiązki nie są związane z samą nazwą domeny „jako taką”, lecz z utrzymywaniem nazwy domeny, a tym samym możliwością żądania od rejestru konkretnego zachowania polegającego właśnie na utrzymywaniu nazwy domeny na rzecz abonenta. Uwarunkowania techniczne sieci Internet sprawiają, że nabycie względnych (skutecznych jedynie wobec rejestru) praw wynikających z umowy o rejestrację i utrzymywanie nazwy domeny (nabycie pierwotne) to jedyny sposób na uzyskanie wyłączności technicznej korzystania z nazwy domeny.

Podmioty związane z internetowym handlem domenami zainteresowane są natomiast przede wszystkim nabywaniem praw wynikających z umowy o utrzymywanie domeny w sposób wtórny, co określane jest nieprawidłowo przez te podmioty mianem „sprzedaży domeny” lub „nabycia praw do domeny”. Kwestią istotną dla wyjaśnienia tej nieprawidłowości będzie wskazanie możliwości przeniesienia praw i obowiązków wynikających z umowy z rejestrem (dla domeny .pl jest to NASK) na inny podmiot.

Zmiana abonenta

Najczęściej pojawiającą się na aukcjach internetowych czy też w sklepach internetowych z domenami jest oferta „sprzedaży” domeny. Powracając do analizy możliwości zastosowania regulacji Kodeksu Cywilnego, należy stwierdzić, że najbezpieczniejszym dla „kupującego” sposobem zapewnienia sobie technicznej wyłączności korzystania z domeny jest dokonanie zmiany podmiotu będącego stroną umowy o utrzymywanie nazwy domeny, czyli przeniesienie praw i obowiązków wynikających z tej umowy (dalej: cesja). Zmiana taka oznacza przejęcie zarówno praw, jak i obowiązków wynikających z umowy. Zastosowanie będą miały przepisy Kodeksu Cywilnego odnoszące się do zmiany wierzyciela (art. 509 i nast.) oraz zmiany dłużnika (art. 519 i nast.). Stosownie do wskazanych przepisów zmiana dłużnika, czyli przejęcie obowiązków wynikających z umowy o utrzymywanie nazwy domeny przez osobę trzecią, będzie każdorazowo wymagała zgody drugiej strony tej umowy, tj. rejestru. NASK jako rejestr nazw domeny .pl umożliwia dokonywanie zmiany abonenta stosownie do pkt. 17 Regulaminu nazw domeny .PL (dalej: Regulamin) przez doręczenie NASK oświadczeń abonenta i osoby trzeciej przejmującej prawa i obowiązki. Nie jest jednak możliwe uznanie wskazanego w zdaniu poprzedzającym pkt. 17 za bezwarunkowe i generalne wyrażenie przez NASK zgody we wszystkich sytuacjach, w których będzie występowało przejęcie długu, o których mowa w art. 519 §2 pkt. 1 kodeksu cywilnego, czyli przejęcie obowiązków wynikających z umowy o utrzymywanie nazwy domeny.

Stosownie do postanowień Regulaminu zmiana abonenta może zostać wstrzymana w razie powiadomienia NASK o sporze w rozumieniu pkt. 2 lit. n Regulaminu. Dodatkowo NASK może odmówić dokonania zmiany abonenta nazwy domeny w szczególnych sytuacjach wskazanych w Regulaminie. Podmiot przejmujący prawa i obowiązki dotychczasowego abonenta nazwy domeny, składając oświadczenie o przejęciu, zapewnia, że dane w nim zawarte są prawidłowe, a złożenie oświadczenia i wykonywanie umowy o utrzymywanie nazwy domeny nie spowoduje naruszenia praw osób trzecich lub przepisów prawa.

W świetle prawa

Umowy zawierane na aukcjach internetowych oraz w sklepach internetowych „z domenami” nie mogą być uznane za umowy sprzedaży w rozumieniu polskiego prawa. Przeniesienie „praw do domeny krajowej”, co uznać można jedynie za uzyskanie technicznej wyłączności korzystania z domeny na zasadach określonych w umowie z rejestrem, jest w rzeczywistości przeniesieniem praw i obowiązków wynikających z umowy z NASK o utrzymywanie nazwy domeny, a przeniesienie obowiązków w niej zawartych nie zawsze musi odbyć się automatycznie. Brak wśród zainteresowanych świadomości tego może spowodować komplikacje w stosunkach pomiędzy podmiotami zawierającymi takie umowy, np. w sytuacji, w której odnośnie do „sprzedawanej” nazwy domeny zgłoszony zostanie spór przed Sądem Polubownym do spraw Domen Internetowych przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji lub innym właściwym sądem, lub gdy NASK nie może dokonać cesji z przyczyn określonych w pkt. 6 lit. b Regulaminu, np. kiedy okaże się, że NASK jest związana umową o utrzymywanie nazwy domeny z podmiotem innym niż wskazany w umowie cesji. Powinni pamiętać o tym wszyscy, którym zależy na bezpiecznych i pewnych „zakupach” na aukcji lub w sklepie internetowym „z domenami”.

----

Autor jest prawnikiem pracującym w Dziale Prawnym NASK-u. Artykuł pochodzi z „Biuletynu NASK” 2008 nr 3, s. 12–14, http://nask.pl/biuletyn/biuletyn2008_04.pdf; przedruk za zgodą redakcji.