Kurs systemu zarządzania treścią Joomla!. Część pierwsza: instalacja

Wprowadzenie

Trochę historii

Zanim narodził się projekt Joomla!, było Mambo – program udostępniony w 2002 roku w ramach projektu SourceForge na warunkach licencji GNU GPL przez australijską firmę Miro. Wkrótce wokół projektu skupiła się ogromna rzesza pasjonatów z całego świata – zarówno programistów, jak i zwykłych użytkowników. Każdy na swój sposób starał się włączyć w prace nad rozwojem programu. W ciągu dwóch lat w wyniku zbiorowego wysiłku ze stosunkowo prymitywnego rozwiązania Mambo przeobraził się w jeden z najlepszych programów Open Source, zyskując najwyższe uznanie – wyrażające się także wieloma przyznanymi nagrodami.

Powoli narastał jednak konflikt pomiędzy tworzącymi Mambo programistami a firmą Miro, która miała nadzieję na komercyjne wykorzystanie aplikacji. W efekcie 17 sierpnia 2005 roku zespół tworzący program opublikował w specjalnie utworzonej witrynie OpenSourceMatters krótkie oświadczenie, w którym poinformował, że praca nad systemem obsługi treści będzie kontynuowana, ale w ramach nowego projektu, hołdującego zasadom Wolnego Oprogramowania. Decyzja ta spotkała się z powszechnym poparciem projektantów i społeczności użytkowników z całego świata. Swoje zaangażowanie wyrazili oni tysiącami e-maili oraz wypowiedziami na założonym błyskawicznie forum dyskusyjnym OpenSourceMatters. W ciągu niespełna trzech tygodni większość projektantów związanych dotychczas z Mambo skupiła się wokół zespołu liderów – 1 września 2005 roku ogłoszono narodziny Joomli!.

Jednak powstanie nowego systemu obsługi treści nie oznaczało końca Mambo. Obecnie na rynku funkcjonują więc dwa programy – Mambo i Joomla! – wyrosłe ze wspólnego korzenia. Oba bazują na tych samych, pierwotnych założeniach, obecnie rozwijane są już jednak niezależnie od siebie. Każdy z nich ma swoje centrum rozwoju, swoje cele i swoje plany. Co prawda możliwa jest wciąż migracja zarówno z Mambo w wersji 4.5.2.x do Jooml1! 1.0.x, jak i z Joomli! do Mambo, niemniej niektóre dodatkowe moduły i komponenty mogą już działać tylko w jednym z tych programów.

Joomla! dzisiaj

W styczniu tego roku pojawiła się długo oczekiwana wersja 1.5 programu Joomla!. Ze względu na daleko idące zmiany w kodzie przestał on być kompatybilny ze swymi poprzednikami. Duża popularność wcześniejszych wersji i wiele opracowanych dla nich dodatków skłoniły jednak autorów do udostępnienia również w pakiecie Joomla! 1.5 opcji uruchamiania aplikacji w trybie zgodności. Ponieważ system Joomla! w wersji 1.0 jest bardziej rozpowszechniony, lepiej udokumentowany, a także ma rozwijaną od dłuższego czasu polską wersję, to właśnie on będzie przedmiotem naszego zainteresowania w prezentowanym kursie.

Polska edycja

Oficjalne wydania narodowe są wiernymi, ale zlokalizowanymi kopiami wydań oficjalnych. Lokalizacja, czyli dostosowanie do potrzeb użytkowników posługujących się na przykład językiem polskim, polega na dołączeniu polskiego pakietu etykiet i komunikatów ekranowych strony frontowej, skryptu instalacyjnego i obsługującego bazę danych oraz zastąpieniu oryginalnych plików pomocy. Takie oficjalne wydanie zlokalizowane oznaczone jest nazwą oryginalną pakietu z dołączonym przyrostkiem pl – na przykład Joomla 1.0.15-pl. Trzeba jednak pamiętać, że nie jest w tym wypadku możliwa modyfikacja języka panelu administracyjnego. Jeśli nasza znajomość angielskiego kuleje, powinniśmy zainstalować jedno z wydań całkowicie spolonizowanych – przygotowane z myślą o naszym podwórku Joomla plus Admin Language (JAL) lub międzynarodowe, charakteryzujące się obsługą wielu języków Joomla International Edition (JIE). Wszystkie pakiety instalacyjne dostępne są na polskich stronach Joomli!.

Wydania rozszerzone

Zalety programu Joomla! są dostrzegane i wykorzystywane w praktyce przez wiele grup programistów-wolontariuszy. Dzięki temu powstają projekty różniące się w znacznym stopniu pod względem funkcjonalności i dostępnych funkcji, pozwalające użytkownikowi na optymalne dostosowanie aplikacji do jego potrzeb. Przedstawienie wszystkich tych dodatków wykraczałoby poza ramy niniejszego kursu. W poniższej tabeli można zatem znaleźć jedynie najważniejsze spośród rozwijanych obecnie projektów.

Instalacja

Wymagania instalacyjne

CMS Joomla! może być zainstalowany niemal na wszystkich platformach systemowych, w tym: Linuksie, FreeBSD, Mac OS-ie X, Solarisie oraz Windows. Do jego instalacji niezbędne są trzy programy:

• serwer stron internetowych z obsługą PHP – Apache, IIS lub inny,
• język PHP w wersji 4.2.x lub nowszej,
• serwer bazy danych MySQL w wersji 3.23.x lub nowszej.

Jeśli zamierzamy korzystać z serwera Apache, upewnijmy się, że zawiera on skonfigurowane moduły mod_rewrite oraz security. Ich obecność pozwoli nam na skorzystanie z dobrodziejstwa tzw. przyjaznych adresów (postaci na przykład http://www.twojastrona.com/content/view/2/5/) oraz podniesie poziomu bezpieczeństwa.

Naturalnym przeznaczeniem pakietu Joomla! jest oczywiście instalacja na serwerze internetowym. Możemy jednak również umieścić program na specjalnie przygotowanym komputerze w sieci lokalnej lub maszynie stacjonarnej. Ten ostatni sposób można polecić szczególnie osobom rozpoczynającym dopiero swoją przygodę z systemem. Lokalna instalacja Joomli! nie wymaga zaawansowanych umiejętności, a w efekcie zyskamy przydatną platformę do nauki i przeprowadzania testów.

Instalacja lokalna

Aby rozpocząć pracę z Joomlą! na własnym komputerze, musimy zainstalować wszystkie konieczne, wymienione wcześniej składniki. Najlepiej skorzystać w tym celu z dostępnych zintegrowanych pakietów, w których skład wchodzą oprogramowanie Apache, PHP i serwer bazodanowy MySQL.

Pakiety zintegrowane

Samodzielna instalacja i konfiguracja serwera Apache, PHP oraz MySQL-a może sprawiać kłopoty niedoświadczonym użytkownikom. Istnieją jednak specjalne pakiety, które instalację i konfigurację serwera WWW czynią łatwą i przyjemną. Spośród wielu projektów warto rozważyć skorzystanie z następujących:

• WAMP – pakiet zawierający serwer Apache, PHP i MySQL-a, przeznaczony dla systemu Windows. W jego skład wchodzi również phpMyAdmin – program ułatwiający administrowanie bazą danych. Całość charakteryzuje się szybkością działania i prostotą konfiguracji.
• XAMPP jest projektem uniwersalnym. Oferuje on bowiem wersje dla wszystkich platform systemowych: Linuksa, Windows, Mac OS-u X czy Solarisa. Do wyboru mamy dwa wydania: kompletne i nazwany XAMPPlite pakiet o okrojonych możliwościach, wystarczający jednak w zupełności jako środowisko działania CMS Joomla!. XAMPP jest łatwy w obsłudze, a jego instalacja sprowadza się do uruchomienia pliku setup i udzielenia kilku niezbędnych informacji.
• WebServ – przeznaczony dla Windows projekt autorstwa polskiego duetu – Bartosza Malickiego i Radosława Skrzypczyńskiego. Zawiera serwer Apache z obsługą PHP, bazę danych MySQL i kilka innych narzędzi niezwykle przydatnych w trakcie pracy z lokalnie zainstalowaną aplikacją.
• VertrigoServ – instaluje w środowisku Windows serwer Apache, PHP, MySQL-a, SQLite'a, SQLiteManagera, phpMyAdmina oraz Zend Optimizera. Wygodny program instalacyjny umieszcza wszystkie potrzebne pliki w wybranym katalogu. Można z niego korzystać tuż po zainstalowaniu – nie wymaga on żadnej dodatkowej konfiguracji. Jest idealnym rozwiązaniem zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych użytkowników.

Pakiety źródłowe

Gdy się już upewnimy, że nasze środowisko lokalne lub pakiet hostingowy (wykupiony u odpowiedniego dostawcy) spełniają wspomniane wcześniej wymogi techniczne, możemy pobrać pliki instalacyjne Joomli!. Pakiety źródłowe to archiwa spakowane standardowo w formacie ZIP lub TAR.GZ. Każde archiwum zawiera wszystkie skrypty rdzenia Joomla! umieszczone we właściwych katalogach oraz skrypty instalatora w katalogu installation.

Rozpakowując pakiet, należy pamiętać o zachowaniu istniejącej struktury folderów. Jeśli chcemy zainstalować system Joomla! lokalnie, pakiet źródłowy powinniśmy rozpakować do katalogu C:\\Apache\htdocs\_nazwa_katalogu_dla_joomla (dla Windows) lub też /var/www/_nazwa_katalogu_dla_joomla (dla Linuksa). Przy przesyłaniu plików na zdalny serwer należy oczywiście zawartość archiwum umieścić za pomocą klienta FTP w katalogu głównym. W tym wypadku zalecane jest też sprawdzenie, czy program nie zmienił wielkości znaków w nazwach plików.

Program instalacyjny

Aby rozpocząć instalację Joomli! na serwerze WWW, należy jedynie w Pasku adresu przeglądarki internetowej wpisać adres internetowy swojej domeny, ewentualnie rozszerzony o nazwę podkatalogu, jeśli pliki z pakietu instalacyjnego zostały w nim umieszczone. W wypadku instalacji na komputerze domowym lub w sieci lokalnej postępujemy podobnie, używając jednak adresu postaci http://localhost/twoj_katalog_Joomla.

Jeżeli po wykonaniu tych czynności nie pojawi się strona testowa instalatora Joomli!, powinniśmy sprawdzić dokładnie, czy wszystkie pliki zostały przesłane na serwer i czy podczas ich transferu klient FTP nie zmienił nazw. Przyczyną problemu może być również obecność w katalogu głównym pliku configuration.php. W ostateczności możemy się bezpośrednio odwołać do skryptu instalacyjnego, umieszczonego w folderze installation (http://twojastrona.com/installation/index.php). Jeśli i to nie pomoże, najbardziej prawdopodobną przyczyną niepowodzenia będzie niepoprawnie skonfigurowany serwer Apache i/lub PHP. Pozostanie nam więc skontaktowanie się z naszym usługodawcą internetowym albo bliższe zapoznanie się z dokumentacją zainstalowanego lokalnie serwera. Doświadczeni użytkownicy Sieci mogą także skorzystać z kursu instalacji „ręcznej”, umieszczonego w dalszej części tego artykułu.