Teoretycznie czasu jest jeszcze wiele – całkowite wyłączenie sygnału telewizji analogowej ma nastąpić najpóźniej 17 czerwca 2015 roku. Jednak większość krajów członkowskich Unii Europejskiej zdecydowała się wykonać ten krok w roku 2012. Czyżbyśmy mieli zostać daleko w tyle za innymi? Już teraz jesteśmy opóźnieni w realizacji procesu cyfryzacji w stosunku do innych państw europejskich, zarówno liderów tego procesu (Wielka Brytania, Niemcy, Francja), jak i państw naszego regionu (Czechy, Słowacja czy kraje bałtyckie).

Sprawa jest tym bardziej paląca, że w 2012 roku mają odbyć się u nas mistrzostwa Europy w piłce nożnej. Jeśli cały proces wymiany infrastruktury i sprzętu klienckiego zostanie przesunięty na ten gorący okres, można spodziewać się katastrofy.

Wiele twarzy cyfryzacji

Z punktu widzenia państwa budowa naziemnej cyfrowej sieci nadawczej jest elementem systemu bezpieczeństwa narodowego. Znajduje się ona bowiem w całości na terytorium kraju i jest niezależna od wpływu podmiotów trzecich na jej funkcjonowanie. W Unii Europejskiej poszczególne państwa członkowskie mają pełną kontrolę prawną wyłącznie nad programami rozpowszechnianymi naziemnie.

Z punktu widzenia ekonomii budowa silnego rynku telewizji cyfrowej jest warunkiem sine qua non powstania innowacyjnej gospodarki bazującej na wiedzy, która byłaby w stanie radzić sobie w warunkach globalnej konkurencji. Dodatkowo inwestycje konieczne do stworzenia odpowiedniej infrastruktury mogą przyczynić się do ożywienia gospodarki, tak ważnego w czasach recesji.

Cyfryzacja to jednak nie tylko ekonomia i bezpieczeństwo – to także kultura. Dzięki niej łatwiej będzie realizować takie cele, jak wolność słowa i pluralizm informacyjny oraz ochrona wartości społecznych czy dobra wspólnego.

Teraźniejszość

Obecnie wyłącznie z analogowej telewizji naziemnej korzysta około 13 milionów gospodarstw domowych – to 40–50% wszystkich gospodarstw. Dlatego według posła Piechocińskiego w okresie przejściowym powinny zostać uruchomione minimum dwa, a najlepiej trzy ogólnopolskie multipleksy – i to w tym samym czasie, tak aby odbiorcy od początku mogli przekonać się o zaletach cyfryzacji.

Technicznie sprawa nie jest trudna. Dlaczego zatem wdrożenie postępuje tak powoli? Poseł Piechociński przekonuje, że powodem jest zarówno całkowity brak strategii działania ze strony rządu, jak również nieustający konflikt pomiędzy głównymi regulatorami tego rynku – UKE oraz KRRiT.

W roku 2008 prezes UKE robiła, co mogła, by rozpocząć proces cyfryzacji – mimo braku jakiegokolwiek wsparcia ze strony rządu, ale przy przychylnej postawie przewodniczącego KRRiT. Zainteresowane wejściem na ten rynek podmioty z dużą nadzieją obserwowały, co się dzieje – jednak z miesiąca na miesiąc ich optymizm topniał. Okazało się bowiem, że Urząd Komunikacji Elektronicznej oraz Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji zupełnie odmiennie postrzegają kwestię interesu publicznego.

Dla prezes UKE najważniejsza jest promocja ekonomicznej konkurencji między istniejącymi i przyszłymi nadawcami; przewodniczący KRRiT stawia natomiast na zapewnienie bogactwa oferty programowej, konkurencyjność zaś widzi raczej przez pryzmat pluralizmu informacyjnego niż kwestii rynkowych. Przekłada się to bezpośrednio na koncepcje zagospodarowania pasma cyfrowego – UKE chce przeznaczyć jak największą część uwolnionego po telewizji analogowej pasma na usługi telekomunikacyjne, KRRiT domaga się zaś jak największej liczby multiplekserów, pozwalających naziemnej telewizji cyfrowej na zaoferowanie bogatej oferty programowej.

W sytuacji, gdy rząd nie stworzył do tej pory żadnej ramowej strategii działania, a sejm wprowadził tzw. ustawę kompetencyjną, spór pomiędzy oboma regulatorami poważnie szkodzi całemu procesowi. Wydaje się, że obie strony pragną jakiegoś kompromisu – wobec braku oczekiwanych efektów prezes UKE oddała w końcu roku 2008 inicjatywę przewodniczącemu KRRiT.

Co zrobił wówczas rząd? Nic. Ani premier, ani żaden z jego ministrów (nawet minister infrastruktury i minister kultury) przez cały rok 2008 nawet nie otarli się o kwestię cyfryzacji.

Kruchy kompromis ponad podziałami

Skoro rząd niczego nie robił, 11 grudnia 2008 roku KRRiT zorganizowała spotkanie dzisiejszych nadawców naziemnych z udziałem prezes UKE i przedstawicieli TP Emitel. Celem rozmów miał być sposób zagospodarowania multipleksu 1.

9 stycznia 2009 roku w Krajowej Radzie odbyło się kolejne spotkanie dotyczące uruchomienia naziemnej telewizji cyfrowej. Po raz pierwszy w historii rozmów udało się uzgodnić jakiś konsensus. Doprowadziło to do przyjęcia przez KRRiT 13 stycznia 2009 roku projektu ogłoszenia konkursu w sprawie multipleksera 1. Prezes UKE miała projekt formalnie uzgodnić i zaakceptować do 15 stycznia – jednak do dzisiaj tego nie zrobiła.

Co z multiplekserem 2 – nie wiadomo. Brakuje regulacji prawnych, a w tej sytuacji nikt nie chce niczego robić. Prawo telekomunikacyjne praktycznie nie dotyka kwestii naziemnej telewizji cyfrowej.

Myliłby się jednak ten, kto całą winą za sytuację obarczyłby rząd Donalda Tuska. Całkowita niechęć rządzących do intelektualnego wysiłku związanego z opracowaniem odpowiednich przepisów dotyczy także rządów poprzednich. Jak podkreśla poseł Piechociński, za kadencji premiera Marcinkiewicza i premiera Kaczyńskiego spotykał się międzyresortowy zespół ds. cyfryzacji, ale jego działania miały charakter pozorny i w żaden sposób nie posunęły spraw do przodu. Można powiedzieć, że obecny rząd jest tu uczciwszy, bo nawet działań pozornych nie prowadzi.

Jak wprowadzić telewizję cyfrową?

Poseł Piechociński zawarł w swoim memorandum całkiem realistyczny scenariusz działania na następne lata, który – jeśli zostanie doceniony przez rząd – ma szanse uratować sytuację.

Scenariusz ten zakłada dualne podejście regulacyjne do pierwszego multipleksera oraz do następnych.

• Multiplekser 1 zostanie przeznaczony na programy telewizji publicznej oraz inne programy ogólnopolskie lub ponadregionalne, takie jak Polsat, TVN, TV4 czy Puls. Postępowanie koncesyjne będzie bazowało na możliwości zmiany warunków technicznych udzielonych koncesji analogowych. Może się to powieść tylko pod warunkiem zgodnego wskazania przez nadawców operatora multipleksu i ustalenia zasad współdzielenia częstotliwości.

• Multiplekser 2 powinien zostać udostępniony nowym podmiotom, tak by cztery programy były wyłonione w drodze konkursu przez KRRiT, pozostałe sloty zaś będą dowolnie rozdysponowywane przez operatora, wybranego w drodze konkursu przez UKE.

• Multiplekser 3 będzie zasięgowo najmniejszy; jego zasięg będzie się jednak mógł stopniowo zwiększać wraz ze zwalnianiem częstotliwości analogowych, aż uzyskane będzie całkowite pokrycie. Poseł Piechociński uważa, że mógłby on zostać całkowicie przeznaczony dla mediów publicznych, które w miarę przejmowania slotów na multiplekserze 3 zwalniałyby dla podmiotów komercyjnych sloty na multiplekserze 1.